چهارشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۹ | Jan 27, 2021
حجت الاسلام محمد ملک زاده

حوزه/ عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: بی شک اندیشه ، سیره و رفتار سیاسی امام رضا(ع) بهترین الگو برای مردم و سیاستمداران است.

حجت الاسلام و المسلمین محمد ملک زاده در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه ضمن تسلیت فرارسیدن سالروز شهادت مظلومانه امام رضا(ع) اظهار داشت: امامت ثامن الحجج(ع) با حاکمیت دو حاکم جور عباسی یعنی هارون و مأمون همزمان بوده و مأمون برای زیر نظر گرفتن فعالیت‌های سیاسی امام و مشروعیت بخشیدن به حکومت غاصبانه خویش، آن حضرت را از مدینه به مرو آورد و ایشان را ولی عهد خویش معرفی کرد اما او نتوانست این اقدام ریاکارانه را بیش از یکسال تحمل کند، چه آن که در نهایت امام رضا (ع) را در ۵۴ سالگی مسموم نموده و به شهادت رساند.

وی افزود: ایشان گرچه به ظاهر ولیعهد مأمون بود ولی هرگز از مبارزه با حاکمیت جور باز نایستاد، چه آن که هدایت و رهبری شیعیان در قالب سازمان وکالت، زیر بار نرفتن از پذیرش مسئولیت‌های حکومتی و مبارزه مخفیانه با مأمون عباسی تا لحظه شهادت از جمله اقدامات سیاسی ایشان در مبارزه با حاکمیت جور به شمار می‌آید.

لزوم پذیرش ولایت اهل بیت(ع)

عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم همچنین گفت: حدیث مشهور سلسله الذهب که توسط امام رضا (ع) هنگام ورود ایشان به نیشابور در میان انبوه جمعیت مشتاق و دوستدار آن حضرت بیان شد، بر لزوم پذیرش ولایت اهل بیت (ع) تأکید دارد و ایشان بیان می فرمایند که توحید با پذیرفتن رهبری امام حق موجب نجات بندگان خواهد بود و توحید بدون امامت، فایده‌ای نخواهد داشت و این سخن نشان می‌دهد که مسأله ولایت و امامت، از جانب خداست.

وی اضافه کرد: در روایات متعدد که از پیشوایان معصوم به ما رسیده مشاهده می‌کنیم که ائمه اطهار(ع) امت مسلمان را از هر گونه علاقه و دوستی با دشمنان اسلام و یا همکاری با حاکمان ظالم برحذر داشته‌اند و همین شیوه در سیره سیاسی امام رضا(ع) نیز به چشم می‌خورد.

دیدگاه امام رضا(ع) درباره همکاری با حکام ستمگر

وی بیان داشت: آن حضرت در پاسخ سلیمان جعفری که در مورد همکاری با مأمون از امام رضا(ع) سؤال کرد، فرمود: ای سلیمان! وارد شدن به دستگاه آنها و کمک به آنها و کوشش در تأمین نیازهایشان معادل کفر است و توجه عمدی به آنها از گناهان بزرگی است که آتش دوزخ، سزای آن خواهد بود.

این محقق و پژوهشگر حوزوی ادامه داد: البته اهل بیت(ع) به این نکته نیز توجه می‌دادند که اصل قطع رابطه و عدم همکاری با حاکمان ستمگر به صورت مطلق نیست بلکه در مواردی استثنائاتی نیز وجود دارد چنان که در سیره اهل بیت(ع) بنا به مصالحی گاه ایجاب می‌کرد ایشان همکاری محدودی با حاکمان غاصب داشته باشند و یا شیعیان را به طور محدود به انجام این عمل اجازه دهند.

وی گفت: روزی یکی از شیعیان به نام حسن بن حسین انباری که از کارمندان دولت عباسیان بود در خصوص وضعیت خود از امام رضا(ع) سوال کرد که ایشان در پاسخ نوشت: «اگر تو می‌دانی که هرگاه در این شغل کارمندی، کاری که رسول خدا (ص)  به آن امر کرده انجام می‌دهی و کمک و یاری‌ات به شیعیان می‌رسد و نسبت به رسیدگی امور مؤمنان فقیر کوشا هستی. به طوری که در صف آنان به شمار می‌آیی، در این صورت مجاز به همکاری هستی زیرا این کارهای نیکت، شومی کارمندی دولت عباسیان را جبران می‌کند و در غیر این صورت هرگز اجازه ادامه کارمندی برای تو نیست؛ همچنین گاهی نیز برخی شیعیان مانند علی بن یقطین و دیگران با دستور خود امام معصوم(ع) در داخل دستگاه نفوذ می‌کردند و به دستورات امام عصر خویش عمل می‌نمودند.

اصل مقاومت در برابر جائران

حجت الاسلام و المسلمین ملک زاده همچنین ابراز داشت: در عصر امام رضا (ع) آن حضرت چهره بارز مقاومت و رهبر سیاسی ـ دینی امت بود. در این دوره که رویارویی میان بیت امامت و خاندان عباسی به اوج خود رسیده و شخصیت محبوب و قدرتمند امام رضا(ع) در میان مردم، ابتکار عمل را از مأمون سلب نموده بود، مأمون سعی می‌کرد با ترفندهای گوناگون همچون پیشنهاد ولیعهدی و فرا خواندن امام رضا (ع) از مدینه به پایتخت و کنترل عملکرد امام از نزدیک، آن حضرت را تسلیم خود سازد اما این تلاش بیهوده نتیجه مثبتی برای مامون به همراه نداشت ، چه آن که خود او در یک محفل خصوصی از قصد واقعی خود و این که به مقصودش نرسیده این گونه سخن گفت: "این مرد (امام رضا) کارهای خود را از ما پنهان کرده و مردم را به امامت خود می‌خواند. ما او را بدین جهت ولیعهد قرار دادیم که مردم را به خدمت ما خوانده و به ملک و خلافت ما اعتراف نماید و در ضمن شیفتگانش بدانند که او آن چنان که ادعا می‌کند نیست و این امر (خلافت) شایسته ماست نه او. همچنین ترسیدیم اگر او را به حال خود واگذاریم در کار ما شکافی به وجود آورد که نتوانیم آن را پر کنیم و اقدامی علیه ما انجام دهد که تاب مقاومتش را نداشته باشیم. اکنون که در رابطه با وی این شیوه را در پیش گرفته و در کار او مرتکب خطا شده و خود را با بزرگ کردن او در لبه پرتگاه قرار داده‌ایم نباید در کار وی سهل‌انکاری کنیم بدین جهت باید کم‌کم از شخصیت و عظمت او بکاهیم تا از نظر مردم شایستگی خلافت را نداشته باشد و سپس چنان کنیم که از خطرات او جلوگیری کنیم."

امام رضا(ع) نقشه مأمون را ناکام گذاشت

وی افزود: اباصلت هروی نیز در علت و ارزیابی واگذاری ولایتعهدی بر امام رضا(ع) می‌گوید: مامون، ولایتعهدی را به امام واگذاشت تا به مردم نشان دهد که او چشم در دنیا دارد و بدین ترتیب موقعیت معنوی خویش را پیش آنها از دست بدهد، اما حضرت رضا(ع) با روشی هوشمندانه به مقابله با این توطئه مامون برخاست و در نهایت او را در این توطئه شکست داد.

وی گفت: نخستین واکنش امامدر برابر مأمون این بود که از آمدن به خراسان به اختیار خود پرهیز نمود ، چه آن که به نوشته منابع تاریخی امام تا آنجا مخالفت ورزید که رجاء بن ضحاک فرستاده مأمون ناگزیر شد آن حضرت را با زور به مرو ببرد. شاهد بر این امر نیز این که به رغم آن که مأمون تقاضا کرده بود امام با اهل بیت خویش رهسپار مرو شود و معمولاً در سفرهای این چنینی کسی تنها و بدون اهل بیت مسافرت نمی‌کند اما آن حضرت نه تنها کسی را با خود نبرد بلکه حتی تنها فرزندش را نیز در مدینه گذاشت.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی همچنین بیان داشت: شاهد دیگر وداع ایشان با قبر پیامبر(ص) و نحوه خروج از مدینه بود که همگان دانستند ایشان با اختیار پا در این مسیر ننهاده است. از سوی دیگر حدیث مشهور سلسله الذهب امام رضا(ع) در نیشابور گویای کافی برای رسوا نمودن حاکمیت بود زیرا در این حدیث که در میان آن خیل عظیم جمعیت بیان شد، ولایت را از ناحیه خدا و نه مأمون برشمرد و به مخاطبان فهماند که ولایت و رهبری، درختی برآمده از ریشه توحید است و شرط ثمردهی و سودمندی از حصن الهی، تمسک جستن به ولی خداست. آن حضرت حتی پس از رسیدن به مرو نیز به سادگی ولایتعهدی را نپذیرفت بلکه این عمل را پس از تهدید به قتل و نشان دادن کراهت شدید خود پذیرفت و بعد از این اتفاق نیز پیوسته عدم علاقه خود را به این کار نشان داد.

وی افزود: از سویی شرط‌هایی که امام برای پذیرش ولایتعهدی مطرح نمود نیز توطئه مأمون را خنثی ساخت. امام شرط کرد که در هیچ امور سیاسی و جاری حکومت مداخله نکند. به راستی چگونه ممکن است کسی ولیعهد باشد و در هیچ امری از امور حکومتی مداخله نکند؟! امام با این شرط نشان داد مسئولیت هیچ کاری را که در دستگاه انجام می‌شود نمی‌پذیرد و حال آن که مأمون با این برنامه قصد داشت برای خود مشروعیت کسب کند و اگر خطایی نیز به وجود می‌آید گناه آن را به گردن امام بیندازد.

تعیین نائبان خاص جهت مراجعه مردم به ایشان

عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه همچنین گفت: از زمانی که امام رضا(ع) به ایران آمدند، با توجه به این که بسیاری از سادات علوی نیز به دلیل استبداد و فشارهای هیئت‌های حاکمه ناچار به مهاجرت به ایران شده بودند، شیعیان ایران به طور چشم گیری افزایش یافتند. پیش از حضور امام رضا(ع) در ایران، شیعیان ایران به طرق مختلف همچون ارسال نامه یا نمایندگان به ویژه در ایام حج و مناسبت های مختلف با اهل بیت ارتباط برقرار می‌کردند و حال آن که پس از عزیمت امام هشتم به ایران و افزایش فشار و اختناق از سوی حاکمان عباسی، بسیاری دیگر از شیعیان و محبان اهل بیت(ع) از عراق و حجاز به شهرهای مختلف ایران آمدند و در شهرهای نیشابور، طوس، قم، ری و دیگر مناطق ایران سکنی گزیدند.

وی افزود: در این میان قم یکی از مراکز اصلی شیعیان بود که دستیابی مستقیم آنان با شخص امام به سادگی میسر نبود؛ از این رو امام(ع) وکلایی را به عنوان نائب خاص خویش برای مراجعه مردم به آنان تعیین فرمود. یکی از وکلای معروف امام رضا(ع) در قم احمد بن محمد بن عیسی معروف به شیخ القمیین بود. وکالت وی تا زمان امام حسن عسگری(ع) ادامه یافت که دارای نوشتارهای حدیثی فراوانی از ائمه اطهار(ع) نیز می‌باشد.

وی اظهار داشت: یکی دیگر از نائبان آن حضرت، علی بن مهزیار است او در ابتدا نصرانی بود و سپس مسلمان شد. زکریا بن آدم یکی دیگر از وکلای معروف امام رضا(ع) است آن حضرت در پاسخ به درخواست علی بن مسیب که از دوری فاصله محل سکونتش با امام گله کرده بود فرمود: به زکریا بن آدم که در دین و دنیا امین است مراجعه کن.

برخورد با فرزندان ناخلف خواص

این محقق و پژوهشگر حوزوی همچنین گفت: معضل انحراف برخی از فرزندان خواص در جامعه اسلامی در طول تاریخ اسلام از ابتدا تاکنون وجود داشته و تأثیراتی در جامعه اسلامی نیز نهاده است، به طوری که می‌توان برخی از انحرافات و اختلافات فرقه‌ای، مذهبی و سیاسی در جوامع اسلامی را ناشی از همین موضوع دانست. به طور مثال گاهی معدود فرزندان ائمه (ع) به دلیل انحراف از خط ولایت و امامت گروهی را با خود همراه نمودند و به اختلاف و چند دستگی در امت اسلامی دامن زدند. ائمه اطهار(ع) در روشنگری و آگاهی‌بخشی به امت اسلامی پیرامون این امر از هیچ کوششی فروگذار نمی‌کردند و هرگز در برابر آن ساکت نمی‌ماندند که در این رابطه به ذکر یک نمونه از سیره سیاسی امام رضا(ع) اکتفا می‌شود.

وی افزود: یکی از برادران حضرت رضا(ع) به نام زید، بر اثر مقام‌پرستی امامت حضرت رضا(ع) را نپذیرفت و مردم را به سوی خود دعوت می‌کرد. امام رضا(ع) روزی به او فرمود: «گفتار نادانان اهل کوفه تو را نفریبد که گویند: آتش دوزخ بر فرزندان فاطمه(س) حرام است. بدان که این سخن مخصوص حسن(ع) و حسین(ع) است اگر تو گمان می‌کنی که با معصیت خدا وارد بهشت می‌شوی و موسی بن جعفر(ع) نیز با اطاعت خدا وارد بهشت می‌گردد، بنابراین تو در پیشگاه خدا گرامی‌تر از موسی بن جعفر هستی! سوگند به خدا هیچ کس به پاداشی که در پیشگاه خداست نمی‌رسد مگر به خاطر اطاعت از خدا و تو گمان می‌کنی که با معصیت خدا به آن پاداش می‌رسی، تو بد گمان می‌کنی.» زید گفت: من برادر و پسر پدرت هستم. امام رضا(ع) فرمود: «تو مادام که از خدا اطاعت کردی، برادر من هستی، حضرت نوح پیامبر در مورد پسر ناخلفش گفت: پروردگارا! پسرم از خاندان من است... (پس او را از عذاب نجات بده) خداوند به او فرمود: او از اهل تو نیست. بنابراین خداوند پسر نوح را به خاطر گناهش، از فرزند بودن نوح خارج ساخت.

۳۱۳/۸

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 3 =
google-site-verification=0iLoQV4C04yTFqMIugB47gzW8uc7-poVtQKrLZbxcw8